Kiedy powstała GPW w Warszawie? Poznaj daty 1817 i 1991

Historia Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie jest niezwykle fascynująca i, co ciekawe, wiąże się z dwiema kluczowymi datami: 1817 i 1991 rokiem. To właśnie te momenty wyznaczają początek dwóch różnych, choć ideowo powiązanych, rozdziałów w dziejach polskiego rynku kapitałowego. Od historycznej Giełdy Kupieckiej, która działała w Pałacu Saskim, po współczesną instytucję, która stała się fundamentem polskiej gospodarki wolnorynkowej warszawski parkiet przeszedł długą i burzliwą drogę.

Z perspektywy historyka gospodarczego, a także osoby od lat związanej z rynkiem kapitałowym, muszę podkreślić, że obie daty 1817 i 1991 są absolutnie kluczowe dla zrozumienia ewolucji warszawskiej giełdy. Ta dwoistość nie jest wynikiem pomyłki, lecz odzwierciedla burzliwe dzieje Polski. Mimo przerw w funkcjonowaniu, idea rynku kapitałowego, miejsca wymiany kapitału i inwestycji, przetrwała, by odrodzić się w nowej formie. To właśnie ta ciągłość idei, pomimo historycznych zawirowań, czyni historię warszawskiego parkietu tak fascynującą.

Początki warszawskiego parkietu: Giełda Kupiecka (1817-1939)

Narodziny pierwszej giełdy

Pierwsza warszawska giełda, znana jako Giełda Kupiecka, otworzyła swoje podwoje 12 maja 1817 roku. Było to wydarzenie o ogromnym znaczeniu dla rozwijającego się Królestwa Polskiego. Siedzibą tej nowej instytucji był majestatyczny Pałac Saski w Warszawie, co nadawało jej prestiż i rangę. Początkowo handel koncentrował się głównie na wekslach i obligacjach, które były podstawowymi instrumentami finansowymi tamtych czasów, umożliwiającymi finansowanie handlu i inwestycji.

Z biegiem lat, wraz z rozwojem gospodarczym, na Giełdzie Kupieckiej zaczęły pojawiać się również akcje, choć ich udział w obrotach był początkowo niewielki. Prawdziwy rozkwit giełda przeżyła w okresie międzywojennym, stając się centralnym punktem polskiego rynku kapitałowego. W tym czasie warszawski parkiet koncentrował około 90% obrotów papierami wartościowymi w całej Polsce, co świadczyło o jego dominującej pozycji i znaczeniu dla krajowej gospodarki. To była prawdziwa kuźnia kapitału dla wielu polskich przedsiębiorstw.

Koniec pewnej epoki

Niestety, ten dynamiczny rozwój został brutalnie przerwany. Działalność Giełdy Kupieckiej została zawieszona wraz z wybuchem II wojny światowej w 1939 roku. Po zakończeniu wojny, w nowej rzeczywistości politycznej i gospodarczej, istnienie giełdy w tradycyjnym rozumieniu stało się niemożliwe. W okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL), w warunkach gospodarki centralnie planowanej, nie było miejsca na wolny rynek kapitałowy. Choć podejmowano nieśmiałe próby reaktywacji giełdy już po 1945 roku, wszystkie one niestety zakończyły się niepowodzeniem. Rynek kapitałowy musiał czekać na zupełnie nowe czasy.

Reaktywacja GPW: Symbol transformacji (1991)

Prawdziwa szansa na odrodzenie rynku kapitałowego w Polsce pojawiła się wraz z transformacją ustrojową po 1989 roku. To był moment, w którym kraj przechodził z gospodarki centralnie planowanej na wolnorynkową, a budowanie instytucji wspierających ten proces stało się priorytetem. Impulsem do zmian było uchwalenie przez Sejm kluczowej ustawy Prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych co nastąpiło 22 marca 1991 roku. Ten akt prawny stworzył ramy dla ponownego uruchomienia giełdy.

Momentem przełomowym było podpisanie aktu założycielskiego spółki "Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie S.A." w dniu 12 kwietnia 1991 roku. Podpisali go ówcześni ministrowie: Leszek Balcerowicz, pełniący funkcję Ministra Finansów, oraz Janusz Lewandowski, Minister Przekształceń Własnościowych. To wydarzenie symbolizowało nie tylko odrodzenie polskiego rynku kapitałowego, ale także determinację do budowania nowoczesnej, wolnorynkowej gospodarki. Był to jeden z fundamentów III Rzeczypospolitej.

Symbolika pierwszej siedziby nowo powstałej GPW była wymowna. Giełda ulokowała się w dawnym budynku Komitetu Centralnego PZPR przy Nowym Świecie. Ten wybór, choć podyktowany pragmatyką dostępności przestrzeni, niósł ze sobą silne przesłanie: w miejscu, gdzie niegdyś biło serce komunistycznej władzy, teraz rodził się symbol wolnorynkowej gospodarki i kapitalizmu. To było jak zamknięcie pewnego rozdziału historii i otwarcie zupełnie nowego.

Atmosfera pierwszej sesji nowo otwartej GPW, która odbyła się 16 kwietnia 1991 roku, była niezwykła. Pamiętam, że panowało tam ogromne podekscytowanie, ale i pewna doza niepewności. To były bardzo skromne początki, dalekie od dzisiejszego zgiełku elektronicznego handlu. Inwestorzy i maklerzy spotykali się w jednej sali, a notowania odbywały się w systemie fixingowym, co oznaczało, że ceny ustalano raz dziennie na podstawie zebranych zleceń.

Na tej inauguracyjnej sesji notowano akcje pięciu pierwszych spółek. Były to:

• Tonsil
• Próchnik
• Krosno
• Kable
• Exbud

Początki funkcjonowania GPW były naprawdę skromne, co dzisiaj może wydawać się wręcz niewiarygodne. W pierwszej sesji wzięło udział zaledwie 7 domów maklerskich, złożono 112 zleceń, a łączna wysokość obrotów wyniosła zaledwie 1990 zł (po denominacji). To pokazuje, jak długa drogę przeszliśmy od tamtych czasów do dzisiejszych realiów, gdzie obroty liczone są w miliardach, a transakcje realizowane są w ułamkach sekund.

Za odrodzeniem giełdy stały kluczowe postacie polskiej transformacji. Wśród nich należy wymienić Leszka Balcerowicza, ówczesnego Ministra Finansów, który był architektem reform gospodarczych, oraz Janusza Lewandowskiego, Ministra Przekształceń Własnościowych, odpowiedzialnego za prywatyzację. Niezwykle ważną rolę odegrał również Wiesław Rozłucki, który został pierwszym prezesem GPW i z ogromnym zaangażowaniem pełnił tę funkcję aż do 2006 roku, budując giełdę od podstaw.

Ewolucja i kamienie milowe współczesnej GPW

Od tamtych skromnych początków w 1991 roku, Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie przeszła niezwykłą drogę rozwoju, stając się nowoczesną i efektywną instytucją. Przyjrzyjmy się najważniejszym etapom tej ewolucji, które ukształtowały dzisiejszy kształt polskiego rynku kapitałowego.

Rozwój i międzynarodowe uznanie

Już w 1992 roku sesje giełdowe zaczęły odbywać się dwa razy w tygodniu, a od 1993 roku trzy razy. To był znak rosnącego zainteresowania i aktywności na rynku. Rok 1994 był szczególnie ważny: wprowadzono jeden z najważniejszych indeksów giełdowych WIG20, który szybko stał się barometrem polskiej gospodarki. W tym samym roku GPW została przyjęta do Międzynarodowej Federacji Giełd Papierów Wartościowych (FESE), co było ogromnym wyróżnieniem i potwierdzeniem jej międzynarodowego uznania.

Kolejnym krokiem milowym było wprowadzenie systemu notowań ciągłych w 1996 roku, co znacznie zwiększyło płynność i efektywność handlu. Giełda rosła w siłę, a jej rola stawała się coraz bardziej widoczna. W 2000 roku GPW przeniosła się do nowej, specjalnie zaprojektowanej siedziby Centrum Giełdowego przy ul. Książęcej. To był symbol dojrzałości i profesjonalizmu, jaki osiągnęła instytucja.

Przeczytaj również: Wejście na giełdę krok po kroku: Praktyczny przewodnik dla początkujących

Innowacje i nowoczesność

W 2007 roku GPW uruchomiła alternatywny rynek NewConnect, dedykowany młodym, dynamicznym spółkom o dużym potencjale wzrostu. To był przykład innowacyjności i zdolności adaptacji GPW do zmieniających się potrzeb rynku, otwierający drzwi dla mniejszych podmiotów, które szukały kapitału na rozwój. NewConnect szybko zyskał popularność, stając się trampoliną dla wielu przedsiębiorstw.

Kolejnym znaczącym wydarzeniem był debiut Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie jako spółki publicznej na własnym parkiecie w 2010 roku. To był unikalny moment, kiedy sama giełda stała się przedmiotem handlu, co podkreśliło jej dojrzałość rynkową i transparentność. W 2013 roku wdrożono nowy, nowoczesny system transakcyjny UTP, który znacząco poprawił efektywność notowań, szybkość realizacji zleceń i bezpieczeństwo transakcji, wprowadzając GPW w erę najnowocześniejszych technologii giełdowych.

Giełda Papierów Wartościowych dzisiaj: Barometr polskiej gospodarki

Patrząc na ponad 200-letnią historię warszawskiego parkietu, od jego skromnych początków po cyfrową transformację, nie sposób nie docenić jego współczesnego znaczenia. Dziś Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie to nie tylko miejsce, gdzie handluje się akcjami i obligacjami; to przede wszystkim kluczowa instytucja dla polskiej gospodarki, łącząca bogatą tradycję z nowoczesnością.

GPW pełni rolę swoistego barometru gospodarki, odzwierciedlając kondycję krajowego biznesu. Wahania indeksów giełdowych często są interpretowane jako sygnały dotyczące nastrojów inwestorów i ogólnego stanu ekonomicznego kraju. Co więcej, giełda jest niezmiennie kluczowym źródłem kapitału dla polskich przedsiębiorstw. Dzięki niej firmy mogą pozyskiwać środki na rozwój, inwestycje i innowacje, co bezpośrednio przekłada się na tworzenie miejsc pracy i wzrost gospodarczy. To miejsce, gdzie kapitał spotyka się z pomysłem, napędzając rozwój.

Jestem przekonany, że ponad 200-letnia tradycja i historia warszawskiej giełdy, z jej wzlotami i upadkami, mają ogromny wpływ na jej obecny wizerunek, wiarygodność i pozycję. To właśnie ta długa i często burzliwa historia nadaje GPW głębię i autorytet. Świadomość, że instytucja ta przetrwała wojny, zabory i transformacje ustrojowe, buduje zaufanie zarówno wśród inwestorów krajowych, jak i międzynarodowych. To nie jest efemeryczna struktura, ale solidny filar, który, mimo przerw, zawsze odradzał się silniejszy. Ta ciągłość, choć przerywana, jest jej największym atutem i gwarantem pozycji na rynku.